Tranh luận về hiếu giữa Phật giáo và Khổng giáo

Quảng Hưng*
 
Khi lần đầu tiên được truyền bá vào Trung Quốc, Phật giáo đối diện với những thách thức từ nền văn hóa bản địa Trung Quốc, đặc biệt là Khổng giáo. Những phê bình của các nhà Nho chính yếu vào những lĩnh vực đạo đức, bởi vì con đường sống của Phật giáo chính yếu tập trung vào giải thoát cá nhân thông qua việc viên mãn phẩm hạnh, điều rất khác với Khổng giáo, mà nó chính yếu tập trung vào gia đình và xã hội. Cụ thể, đời sống của Tăng sĩ Phật giáo, những người bắt buộc phải sống độc thân, cạo đầu và rời bỏ gia đình, là không tương hợp với thực hành hiếu của Khổng giáo như được tìm thấy trong Hiếu kinh (孝經). Điều này được phản ánh trong Mâu Tử lý hoặc luận (牟子理惑論), một cuốn sách được viết vào thế kỷ thứ II TL để bác bỏ sự phê bình này. Những Tăng sĩ Trung Quốc đã cố gắng đáp lại những phê bình như vậy cả trong lý thuyết và thực hành. Kết quả, Phật giáo cuối cùng được xã hội Trung Quốc chấp nhận như một tôn giáo cũng dạy và thực hành đạo hiếu. Điều này khiến một vài học giả Phật giáo trước đây như Kenneth Ch’en nghĩ rằng hiếu giữ một một vị trí đặc biệt trong Phật giáo Trung Quốc. Thực ra, như tôi đã thảo luận ở nơi khác rằng Phật giáo Nguyên thủy cũng giảng dạy việc thực hành hiếu, và Phật giáo Trung Quốc đã sử dụng lời dạy này trong việc đáp lại những phê bình của Khổng giáo, thậm chí biện luận rằng khái niệm và thực hành hiếu của Phật giáo thì siêu việt hơn khái niệm và thực hành hiếu của Khổng giáo. Tuy nhiên, như Giáo sư Thành Trung Anh (成中英) đã chỉ ra trong những nhận xét của mình về bản thảo của bài viết này, sự bất đồng trong khái niệm và thực hành hiếu của Khổng giáo và Phật giáo là không bao giờ được giải quyết vì hai tôn giáo có hai quan điểm triết học khác nhau về cuộc sống.

Chia sẻ về giáo dục Phật giáo ở Malaysia


Nhiều năm trước, khi tôi ở Hồng Kông, tôi được giới thiệu đến một vị bảo trợ chùa chiền hảo tâm. Bà này đồng ý hiến tặng 4 triệu đô-la Hồng Kông cho một trong những trường cao đẳng Phật giáo quốc tế. Sau khi thực hiện xong việc hiến tặng đó, bà đưa tôi ra sân bay Hồng Kông. Trên đường ra sân bay, bà nói với tôi rằng bà rất buồn vì đã gửi con gái của mình đến học tại một trong những ngôi trường tốt nhất ở Hồng Kông. Tôi nghĩ nhiều người trong quý vị biết rằng hầu hết những ngôi trường tốt, bao gồm những ngôi trường tốt nhất, là do những người Thiên Chúa giáo điều hành, đặc biệt là những người Công giáo, bởi vì họ đã điều hành trường học từ rất lâu. Sau khi con gái của bà học ở trường đó một thời gian, cô bé này không còn muốn theo mẹ đến chùa nữa. Vị thí chủ hảo tâm này thuật lại sự việc cho tôi.

Gần đây, khoảng một tháng trước, tôi viếng thăm Miến Điện. Quý vị biết Miến Điện là một quốc gia rất sùng mộ đạo Phật nhưng bây giờ tôi nhận thấy rằng có nhiều trường quốc tế ở đó mà chúng do người nước ngoài điều hành, có lẽ là những nhà thờ và họ có biểu học phí rất cao. Tuy nhiên, nhiều người Miến Điện vẫn đưa con cái đến những ngôi trường này bởi vì họ muốn sự giáo dục tốt nhất cho con cái của họ.

Tháp Boudhanath


Tháp Boudhanath (hay Bodnath Stupa) tọa lạc tại thị trấn Boudha, mạn Đông thủ đô Kathmandu và cách thành phố này 7 km. Đây là ngôi tháp Phật giáo lớn nhất Nepal, và nó từ lâu đã trở thành một địa điểm hành hương nỗi tiếng của người Tây Tạng và Nepal. Tháp Boudhanath nằm trên tuyến đường thương mại nối Tây Tạng với thung lũng Kathmandu, và nhiều thương nhân đi lại trên tuyến đường này đã từng lấy nơi này làm chỗ dừng chân cầu nguyện cũng như nghỉ ngơi trong những chuyến hành trình buôn bán của họ.

Lễ hội Vu lan bồn và việc thờ cúng tổ tiên của người Trung Quốc


Quảng Hưng (Guang Xing)*

1. Giới thiệu

Lễ hội Vu lan bồn hay còn được gọi một cách phổ biến là lễ hội Cô hồn là một sự kiện quan trọng ở Trung Quốc vì nó được nối kết với việc thờ cúng tổ tiên. Lễ hội này được tổ chức hằng năm vào ngày 15 tháng Bảy âm lịch. Thuật ngữ Vu lan bồn bắt nguồn từ bản kinh Vu lan bồn (Ullambana, 盂蘭盆經) và tullambana có nghĩa là “treo ngược”. Nó mô tả số phận đáng thương của những chúng sanh đang bị treo ngược ở trong những địa ngục. Vì vậy nghi lễ được gọi là “Thí thực ngạ quỷ miệng bóc lửa” được thực hiện trong lễ hội để cứu người chết ra khỏi những khổ đau với việc dâng cúng thực phẩm và tài vật (thường là những vật thể bằng giấy hay những thứ tượng trưng) để cứu giúp họ. Như vậy, lễ hội nối kết mật thiết với việc thờ cúng tổ tiên mà nó đóng một vai trò quan trọng trong đời sống của người Trung Quốc, đặc biệt trong xã hội Trung Quốc cổ đại. Bởi vì hiếu nghĩa là nền tảng của đạo đức Trung Quốc, nên việc dâng cúng người thân quá vãng là phận việc hiếu thảo đối với tất cả người Trung Quốc. Vì lễ Vu lan bồn kết hợp với việc thờ cúng tổ tiên của người Trung Quốc, cho nên nó lan truyền rộng rãi ở Trung Quốc sau khi hình thành và trở thành một trong những lễ hội quần chúng được tổ chức khắp đất nước này.

Wat Phrathat Doi Suthep


 
Chiang Mai là một thành phố lớn thuộc miền Bắc Thái Lan, cách thủ đô Bangkok khoảng 800km.  Trước đây Chiang Mai là thủ đô của vương quốc Lanna, một nước cổ từng tồn tại từ thế kỷ XIII-XVIII TL; và ngày nay Chiang Mai giữ một vị trí quan trọng về kinh tế và văn hóa ở khu vực miền Bắc Thái Lan.

Sám hối có giải được tội?: Xem xét một vài trường hợp trong Nikāya


"Ai trước phóng dật, sau không phóng dật,

 Sáng chói đời này, như trăng thoát mây,

 Ai làm ác nghiệp, nhờ thiện chận lại,

 Sáng chói đời này, như trăng thoát mây[1].


Thực hành tụng niệm trong Phật giáo

Tụng kinh hay cầu kinh là một điều phổ biến trong các tôn giáo. Phật giáo cũng không ngoại lệ trong vấn đề này. Tuy nhiên, mục đích của việc tụng niệm thì khác nhau giữa tôn giáo này với tôn giáo khác. Phật giáo là tôn giáo duy nhất không xem tụng niệm như là cầu nguyện.
Đức Phật trong nhiều phương cách đã chỉ dạy chúng ta phải có niềm tin vào hành động của mình và kết quả của nó, và qua đó khuyến khích chúng ta nương tựa vào chính mình mà không vào một ai khác. Điều này trong thực tế là điều cốt lõi nơi thông điệp sau cùng của Ngài ở trong kinh Đại Niết-bàn (Mahaparinibbana Sutta). Một trong những thông điệp trong kinh ngày là: “Này A Nan, hãy nương tựa chính mình và chớ nương tựa vào ai khác, hãy nương tựa Chánh pháp và chớ nương tựa vào pháp nào khác”.

Cuộc chiến Trung-Nhật 1931-1945: Phật giáo mỗi bên đã làm gì?



Chư Tăng tại chùa Asakusa đang chuẩn bị tham gia
Cuộc chiến Trung - Nhật lần hai (30-5-1936)

Cuộc chiến Trung-Nhật (1931-1945) là một trong những cuộc chiến tàn khóc nhất ở châu Á vào thế kỷ XX. Ở Trung Quốc cuộc chiến này được gọi là Chiến tranh kháng Nhật (), trong khi ở Nhật Bản nó được gọi là Chiến tranh Trung-Nhật (日中 ). Bài viết này không đi vào tìm hiểu về cuộc chiến này mà chỉ phác thảo một vài điểm có liên quan đến Phật giáo ở trong cuộc chiến; nói cụ thể hơn là giới Phật giáo đã có những hành động gì khi đứng ở mỗi bên của cuộc chiến để thực hiện điều được gọi là “hộ quốc” của mình.

Về tín ngưỡng phụng thờ xá-lợi


Xá-lợi Đức Phật tại Viện bảo tàng Patna, Ấn Độ
Phụng thờ xá-lợi là một trong những thực hành phổ biến, và cũng là một sinh hoạt tín ngưỡng có mặt từ rất sớm trong Phật giáo, có thể chỉ sau tín ngưỡng thờ phụng cây bồ-đề[1]. Khởi xuất từ Ấn Độ, tín ngưỡng này, cùng với việc truyền bá Phật giáo ra nước ngoài, đã có mặt khắp những quốc gia Á châu nơi Phật giáo được truyền đến và trở thành một trong những tín ngưỡng có ảnh hưởng sâu rộng đến tận ngày nay.
Nếu y cứ vào kinh sách, việc phụng thờ xá-lợi đã được bắt đầu từ sau khi Đức Phật diệt độ. Theo kinh Đại bát Niết-bàn (Mahāparinibbāna sutta), khi Đức Phật diệt độ tại Kusinārā (Câu-thi-na), nhục thân của Ngài được những người thuộc bộ tộc Mallā hỏa táng tại đây, và xá-lợi còn lại sau khi hỏa táng đã được phân chia cho tám phái đoàn của tám vương quốc và họ đã mang về xây tháp phụng thờ tại xứ sở của họ.

Tìm hiểu tín ngưỡng thờ xá-lợi



Xá-lợi Đức Phật được tôn trí tại chùa Pháp Môn, Trung Quốc

Ngày nay, nói đến Phật giáo người ta không thể phủ nhận hình thức tín ngưỡng vốn xuất hiện sau khi Đức Phật nhập diệt. Trong các loại tín ngưỡng thuộc Phật giáo thì tín ngưỡng thờ xá-lợi khá phổ biến tại nhiều nước theo truyền thống Phật giáo và có ảnh hưởng khá lớn trong sự tu tập tín mộ của tín đồ Phật giáo. Có thể nói rằng, tín đồ Phật giáo ít nhiều có nghe nói về xá-lợi. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể hiểu rõ về nguồn gốc thờ xá-lợi, các chủng loại xá-lợi, hay mục đích và ý nghĩa việc thờ cúng xá-lợi. Bài viết này sẽ đề cập sơ lược về nguồn gốc thờ xá-lợi, các loại xá-lợi, mặt tích cực và những hạn chế của tín ngưỡng thờ xá-lợi.